زگیلها معمولاً برجستگیهای پوستی خوشخیمی هستند که اغلب بهعلت ویروس HPV ایجاد میشوند. بیشتر زگیلهای معمولی خطرناک نیستند و حتی ممکن است خودبهخود طی چند ماه تا چند سال از بین بروند؛ اما چون میتوانند پخش شوند، دردناک شوند یا از نظر ظاهری آزاردهنده باشند، درمانشان رایج است.
نکته مهم: اگر زگیل در ناحیه تناسلی است، روی صورت/پلک قرار دارد، خونریزی دارد، سریع بزرگ میشود، درد شدید دارد، یا شما دیابت/ضعف ایمنی دارید، بهتر است خوددرمانی نکنید و به پزشک مراجعه کنید.
۱. انواع شایع زگیل
۱) زگیل معمولی
معمولاً روی دستها، انگشتان، اطراف ناخن دیده میشود. سطح آن زبر و برجسته است.
۲) زگیل کف پا
روی کف پا ایجاد میشود و بهعلت فشار وزن بدن ممکن است به داخل پوست فرو برود. گاهی هنگام راه رفتن دردناک است. ممکن است نقاط سیاه ریز داخل آن دیده شود که رگهای خونی کوچک بستهشدهاند.
۳) زگیل صاف
کوچکتر و صافتر است و بیشتر روی صورت، گردن، پشت دستها یا پاها دیده میشود.
۴) زگیل رشتهای
ظاهر باریک و کشیده دارد و بیشتر اطراف دهان، بینی، چشم یا گردن دیده میشود.
۵) زگیل تناسلی
در ناحیه تناسلی یا اطراف مقعد ایجاد میشود و از راه تماس جنسی منتقل میشود. درمان و بررسی آن باید توسط پزشک انجام شود.
۲. آیا زگیل خطرناک است؟
اغلب زگیلهای پوستی معمولی خطرناک نیستند، اما:
- مسریاند و میتوانند به قسمتهای دیگر بدن یا افراد دیگر منتقل شوند.
- کندن یا دستکاری آنها میتواند باعث پخش شدنشان شود.
- زگیلهای تناسلی نیاز به بررسی تخصصی دارند، چون بعضی انواع HPV با مشکلات جدیتری مرتبطاند.
- هر ضایعهای که شبیه زگیل است الزاماً زگیل نیست؛ گاهی میخچه، پینه، خال یا ضایعات دیگر میتوانند شبیه زگیل باشند.
۳. درمانهای خانگی و بدون نسخه
الف) اسید سالیسیلیک
یکی از رایجترین و مؤثرترین درمانهای بدون نسخه برای زگیلهای معمولی و کف پا، اسید سالیسیلیک است. به شکل محلول، ژل، چسب یا پماد وجود دارد.
روش استفاده معمول
- ناحیه زگیل را ۵ تا ۱۰ دقیقه در آب گرم قرار دهید.
- پوست مرده روی زگیل را خیلی آرام با سوهان یکبارمصرف یا سنگ پا کم کنید.
- اسید سالیسیلیک را فقط روی زگیل بزنید، نه پوست سالم اطراف.
- در صورت نیاز روی آن را با چسب بپوشانید.
- این کار را روزانه یا طبق دستور محصول ادامه دهید.
درمان ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد.
نکات مهم
- روی صورت، ناحیه تناسلی، زخم باز، خال، یا پوست تحریکشده استفاده نکنید.
- اگر دیابت، اختلال گردش خون یا نوروپاتی دارید، مخصوصاً برای زگیل کف پا، بدون نظر پزشک استفاده نکنید.
- اگر پوست اطراف زگیل قرمز، دردناک یا زخم شد، مصرف را قطع کنید.
ب) چسب زگیل یا چسبهای حاوی سالیسیلیک اسید
برخی چسبها داروی ضدزگیل دارند و بهتدریج لایههای زگیل را از بین میبرند. روش استفاده مشابه است و باید منظم و چند هفته ادامه داده شود.
ج) روش چسب نواری
گاهی از چسب نواری یا داکتتیپ برای پوشاندن زگیل استفاده میشود. شواهد علمی درباره اثر آن متناقض است، اما بعضی افراد نتیجه میگیرند. معمولاً بهتنهایی از درمانهای پزشکی یا سالیسیلیک اسید ضعیفتر است.
۴. درمانهای پزشکی
اگر زگیل بزرگ، مقاوم، دردناک، متعدد، یا در محل حساس باشد، پزشک ممکن است یکی از روشهای زیر را پیشنهاد کند:
۱) فریز کردن یا کرایوتراپی
در این روش زگیل با نیتروژن مایع منجمد میشود. بعد از آن ممکن است تاول، درد یا پوستهریزی ایجاد شود. معمولاً نیاز به چند جلسه دارد.
مزایا: سریع، رایج، مؤثر
معایب: ممکن است دردناک باشد، احتمال تاول و تغییر رنگ پوست وجود دارد.
۲) داروهای موضعی قویتر
پزشک ممکن است داروهایی قویتر از داروهای بدون نسخه تجویز کند؛ مثل:
- اسید سالیسیلیک با غلظت بالاتر
- ترتینوئین برای برخی زگیلهای صاف
- داروهای تحریککننده سیستم ایمنی در موارد خاص
۳) کانتاریدین
مادهای است که پزشک روی زگیل میزند و باعث ایجاد تاول زیر زگیل میشود. بعد از مدتی زگیل جدا میشود. معمولاً در مطب انجام میشود.
۴) سوزاندن، تراشیدن یا جراحی کوچک
برای زگیلهای مقاوم یا خاص ممکن است پزشک زگیل را با روشهایی مثل الکتروکوتر، کورتاژ یا برداشت جراحی درمان کند. این روشها ممکن است اسکار یا جای زخم بگذارند.
۵) لیزر
در برخی موارد مقاوم، لیزر میتواند استفاده شود. معمولاً هزینه بالاتری دارد و برای همه موارد خط اول نیست.
۶) ایمونوتراپی
در زگیلهای متعدد یا مقاوم، گاهی پزشک از درمانهایی برای تحریک سیستم ایمنی استفاده میکند؛ مثل تزریق برخی آنتیژنها یا داروهای خاص. این روش معمولاً تخصصیتر است.
۵. درمان زگیل کف پا
زگیل کف پا گاهی با میخچه اشتباه میشود. تفاوتهای رایج:
| ویژگی | زگیل کف پا | میخچه/پینه |
|---|---|---|
| علت | ویروس HPV | فشار و اصطکاک |
| درد | با فشار از دو طرف بیشتر میشود | با فشار مستقیم بیشتر میشود |
| نقاط سیاه | ممکن است دیده شود | معمولاً ندارد |
| خطوط پوست | خطوط پوست روی زگیل قطع میشوند | خطوط پوست معمولاً ادامه دارند |
برای درمان زگیل کف پا معمولاً اسید سالیسیلیک یا کرایوتراپی استفاده میشود. چون کف پا تحت فشار است، درمان ممکن است طولانیتر باشد.
۶. درمان زگیل تناسلی
زگیل تناسلی با زگیلهای معمولی پوست فرق دارد و بهتر است توسط پزشک بررسی شود. درمانها ممکن است شامل موارد زیر باشند:
- داروهای موضعی تجویزی مثل ایمیکیمود، پودوفیلوکس یا سینکاتچینز
- کرایوتراپی
- برداشتن ضایعه
- لیزر یا الکتروکوتر در موارد خاص
نکات مهم درباره زگیل تناسلی
- از راه تماس جنسی منتقل میشود.
- ممکن است حتی بدون ضایعه قابلمشاهده هم منتقل شود.
- شریک جنسی هم ممکن است نیاز به بررسی داشته باشد.
- واکسن HPV میتواند از برخی انواع پرخطر و زگیلزا پیشگیری کند.
- در زنان، انجام منظم پاپاسمیر یا تست HPV طبق توصیه پزشک مهم است.
۷. کارهایی که نباید انجام دهید
- زگیل را نکنید، نبرید یا با تیغ جدا نکنید.
- روی زگیل صورت یا تناسلی از داروهای ضدزگیل معمولی استفاده نکنید.
- از داروهای اسیدی قوی یا روشهای خانگی خطرناک مثل سوزاندن با مواد شیمیایی استفاده نکنید.
- وسایل شخصی مثل حوله، ناخنگیر، سوهان یا کفش را مشترک استفاده نکنید.
- اگر زگیل خونریزی، تغییر رنگ غیرعادی یا رشد سریع دارد، خوددرمانی نکنید.
۸. پیشگیری از پخش شدن زگیل
برای جلوگیری از انتقال یا پخش شدن زگیل:
- زگیل را دستکاری نکنید.
- بعد از تماس با زگیل دستها را بشویید.
- زگیل را با چسب یا پانسمان بپوشانید، مخصوصاً در باشگاه، استخر یا هنگام فعالیت.
- ناخنها را کوتاه نگه دارید و اطراف زگیل را نخارانید.
- از دمپایی در حمام عمومی، استخر و رختکن استفاده کنید.
- تیغ اصلاح، حوله و ناخنگیر را مشترک استفاده نکنید.
- اگر زگیل کف پا دارید، جوراب را مرتب عوض کنید و پا را خشک نگه دارید.
۹. چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در موارد زیر مراجعه به پزشک توصیه میشود:
- زگیل روی صورت، پلک، لب، ناحیه تناسلی یا مقعد است.
- زگیل دردناک، خونریزیدهنده یا عفونی شده است.
- زگیلها زیاد شدهاند یا سریع پخش میشوند.
- مطمئن نیستید ضایعه واقعاً زگیل است.
- زگیل با درمان خانگی بعد از ۲ تا ۳ ماه بهتر نشده است.
- دیابت، نقص ایمنی، مصرف داروهای سرکوبکننده ایمنی یا اختلال گردش خون دارید.
- زگیل کف پا باعث درد هنگام راه رفتن شده است.
- ضایعه تغییر رنگ، نامنظمی، زخمشدن یا رشد غیرعادی دارد.
۱۰. مدت درمان چقدر است؟
مدت درمان به نوع زگیل، محل آن، اندازه، تعداد و وضعیت سیستم ایمنی بستگی دارد.
- درمان با سالیسیلیک اسید: معمولاً چند هفته تا چند ماه
- کرایوتراپی: معمولاً چند جلسه با فاصله چند هفته
- زگیلهای کف پا: گاهی مقاومتر و طولانیتر
- برخی زگیلها: ممکن است خودبهخود طی ۶ ماه تا ۲ سال از بین بروند
جمعبندی
برای زگیلهای معمولی دست و پا، درمان خط اول معمولاً اسید سالیسیلیک منظم یا کرایوتراپی توسط پزشک است. زگیلهای کف پا ممکن است دیرتر جواب دهند. زگیلهای صورت، اطراف چشم، تناسلی یا زگیلهای دردناک و مقاوم بهتر است توسط پزشک بررسی شوند. کندن، بریدن یا سوزاندن زگیل در خانه میتواند باعث زخم، عفونت و پخش شدن آن شود.