زگیل یا Wart

علت، انواع، درمان و پیشگیری:

زگیل یک تومور خوش‌خیم پوستی است که بر اثر عفونت ویروسی ایجاد می‌شود. این بیماری توسط ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) ایجاد می‌شود و در افراد با سیستم ایمنی سالم معمولاً بی‌خطر، اما گاه مزمن و آزاردهنده است. بسته به محل، نوع ویروس و وضعیت ایمنی فرد، اشکال گوناگونی از زگیل ظاهر می‌شود.

علت زگیل: ویروس HPV

عامل اصلی بروز زگیل، ویروس HPV (Human Papillomavirus) است که بیش از ۱۰۰ نوع آن شناسایی شده‌است. برخی انواع آن بیشتر پوست را درگیر می‌کنند (مانند HPV-1، HPV-2، HPV-4)، و برخی دیگر با زگیل‌های ناحیه تناسلی (HPV 6,21,11,16,18) و حتی سرطان دهانه رحم مرتبط هستند (مانند HPV-16 و HPV-18).

راه انتقال ویروس:

• تماس مستقیم با پوست آلوده (مثل دست دادن یا لمس زگیل)
• تماس غیرمستقیم با سطوح آلوده مانند کف استخر، حوله یا کفش
• ایجاد خراش یا ترک در پوست، ورود ویروس را تسهیل می‌کند

انواع زگیل

بر اساس محل و شکل، زگیل‌ها به انواع مختلفی تقسیم می‌شوند:

1. زگیل معمولی (Common warts): معمولاً روی انگشتان، پشت دست، یا اطراف ناخن ظاهر می‌شود. سطحی زبر و برجسته با رنگ خاکستری یا قهوه‌ای دارد. بیشترین سوش های مرتبط HPV 2,4 می باشند.
2. زگیل کف‌پا (Plantar warts): در کف پا دیده می‌شود و اغلب به دلیل فشار وزن بدن به داخل پوست فرومی‌رود، همراه با درد. گاه با پینه اشتباه گرفته می‌شود. بیشترین عامل: HPV-1.
3. زگیل تخت (Flat warts): صاف، کوچک، با سطح نرم، معمولاً به رنگ پوست یا کمی تیره‌تر است. بیشتر در صورت، پشت دست و ساق پا دیده می‌شود. عامل: HPV-3، HPV-10 و HPV-5.
4. زگیل نخی (Filiform warts): کشیده، باریک و شبیه نخی بیرون‌زده است. اغلب در اطراف چشم، دهان یا بینی رشد می‌کند. بسیار سریع رشد می‌کند.
5. زگیل تناسلی (Genital warts): بیشتر ناشی از HPV-6 و HPV-11 و HPV-21 است و از طریق تماس جنسی منتقل می‌شود. زگیل‌های نرم، مرطوب و مایل به صورتی یا گوشتی در ناحیه تناسلی ظاهر می‌شوند.
6. زگیل‌های اطراف ناخن (Periungual warts): در اطراف و زیر ناخن رشد می‌کنند، ممکن است باعث تغییر شکل ناخن یا رشد ناقص آن شوند.

درمان زگیل‌ها

برخی زگیل‌ها بدون درمان، طی ۶ ماه تا ۲ سال خودبه‌خود از بین می‌روند، ولی ممکن است درمان به دلایل زیر ضرورت پیدا کند:

• دردناک بودن یا خونریزی
• انتشار به نواحی دیگر
• ظاهر ناخوشایند
• عدم پاسخ به گذر زمان
• قرارگیری در محل های خاص
• نیاز به درمان سریعتر برای جلوگیری از سرایت
• و دلایل دیگر

روش‌های درمانی متداول:

1. درمان‌های موضعی (Topical agents): اسید سالیسیلیک و اسید لاکتیک: در درمان زگیل‌های غیرتناسلی، با لایه‌برداری تدریجی. ایمی‌کیمود (Imiquimod): بیشتر در زگیل‌های تناسلی یا مقاوم. کانتاریدین (Cantharidin): ماده تاول‌زا، در مطب اعمال می‌شود.
2. کرایوتراپی (Cryotherapy): فریز کردن زگیل با نیتروژن مایع، روشی رایج و نسبتاً مؤثر. ممکن است نیاز به چند جلسه باشد.
3. الکتروسرجری یا لیزر: در موارد مقاوم یا زگیل‌های ضخیم. گاهی با درد و اسکار همراه است.
4. ایمنی‌درمانی (Immunotherapy): تحریک سیستم ایمنی با تزریق آنتی‌ژن‌ها یا داروهای موضعی خاص (مثل DPCP) برای زگیل‌های مقاوم یا متعدد.
5. درمان‌های خانگی: استفاده از نوار چسب، سرکه سیب، شیره انجیر یا روغن درخت چای. در منابع رسمی توصیه نمی‌شود، ولی برخی بیماران گزارش بهبودی داده‌اند؛ باید با احتیاط استفاده شوند. حتی درمان با روشهای غیر علمی هم گاها موجب بهبودی می شوند که شاید به دلیل تاثیر بر سیستم ایمنی باشند. ولی وظیفه ی من به عنوان پزشک، دنبال کردن مسیر علمی و آکادمیک است.

پیشگیری از زگیل

• رعایت بهداشت شخصی: خشک نگه‌داشتن پوست، استفاده از دمپایی در مکان‌های عمومی مانند استخرها
• پرهیز از کندن یا خاراندن زگیل: زیرا ویروس را به نقاط دیگر انتقال می‌دهد
• تقویت سیستم ایمنی: تغذیه مناسب، خواب کافی و مدیریت استرس
• واکسیناسیون HPV: واکسن گارداسیل (Gardasil 9) می‌تواند از برخی انواع HPV، بویژه زگیل‌های تناسلی و سرطان‌های ناشی از HPV پیشگیری کند. گارداسیل دو ظرفیتی، چهار ظرفیتی و نه ظرفیتی در بازار وجود دارد که هرچه ظرفیت واکسن بیشتر باشد، سوش های بیشتری را کاور می کند. یادآوری می کنم که واکسن گارداسیل، از همه ی زگیل ها پیشگیری نمی کند.

نکات مهم بالینی

• زگیل‌ها مسری‌اند، حتی اگر کوچک یا بدون علامت باشند
• در بیماران با نقص ایمنی (مثلاً HIV یا مصرف‌کنندگان داروهای سرکوب‌گر ایمنی)، زگیل‌ها گسترده‌تر و مقاوم‌ترند
• درمان همیشه موفق نیست؛ گاهی عود ممکن است
• تشخیص قطعی در موارد مشکوک با بیوپسی انجام می‌شود، خصوصاً در ضایعاتی که رشد غیرطبیعی دارند یا از زگیل متمایزند

جمع‌بندی

زگیل‌ها بیماری‌های شایع، عموماً خوش‌خیم اما گاه مزمن هستند. شناخت انواع آن‌ها، نحوه انتقال و روش‌های درمان و پیشگیری، در کاهش انتقال و کنترل بیماری اهمیت دارد. اگرچه بسیاری از زگیل‌ها خودبه‌خود بهبود می‌یابند، اما در صورت عدم پاسخ یا گسترش، ارجاع به متخصص پوست ضروری است.

منابع:

1. DermNet New Zealand. https://dermnetnz.org/topics/warts
2. American Academy of Dermatology (AAD). “Warts: Diagnosis and Treatment.” https://www.aad.org/public/diseases/a-z/warts
3. European Academy of Dermatology and Venereology (EADV). Clinical guidelines and position statements. https://eadv.org
4. Mayo Clinic. “Warts – Symptoms and Causes.” https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/warts