بیماری لک و پیس یا پیسی یا ویتیلیگو یا Vitiligo
ویتیلیگو (Vitiligo) یا لک و پیس یک بیماری خودایمنی پوستی است که در آن سلولهای تولیدکننده ملانین (ملانوسیتها) از بین میروند یا فعالیتشان متوقف میشود. این امر باعث ایجاد لکههای سفید یا بیرنگ روی پوست میشود. بیماری میتواند روی هر قسمتی از بدن تأثیر بگذارد، از جمله صورت، دستها، پاها، نواحی اطراف دهان و چشمها، و حتی داخل دهان و روی موها.
دلایل ویتیلیگو:
علت دقیق ویتیلیگو هنوز مشخص نیست، اما احتمالاً ترکیبی از عوامل ژنتیکی و خودایمنی در آن نقش دارد. در برخی موارد، سیستم ایمنی بدن به اشتباه به ملانوسیتها حمله میکند و آنها را از بین میبرد. عوامل دیگری مانند استرس، آسیبهای پوستی (پدیده کوبنر)، و برخی عفونتها ممکن است در شروع یا تشدید بیماری نقش داشته باشند.
پیشرفت بیماری چگونه است؟
پیشرفت بیماری ویتیلیگو غیرقابل پیشبینی است و در افراد مختلف الگوهای متفاوتی دارد. برخی افراد تنها چند لکه کوچک روی پوستشان دارند که در طول سالها تغییر چندانی نمیکند، درحالیکه در برخی دیگر، بیماری بهسرعت گسترش مییابد و قسمتهای بزرگی از بدن را درگیر میکند.
درمان ویتیلیگو
درمان قطعی برای ویتیلیگو وجود ندارد، اما روشهایی برای کاهش شدت لکها یا بازگرداندن رنگ پوست وجود دارد. این، به این معنی است که درمان این بیماری، در بسیاری از موارد، ناامیدکننده نیست.
درمانهای موضعی: کرمهای استروئیدی یا مهارکنندههای کلسی نورین (مثل تاکرولیموس Tacrolimus و پیمکرولیموس Pimecrolimus) برای مهار التهاب و تقویت رنگدانهسازی.
فوتوتراپی (نوردرمانی): درمان با اشعه NB-UVB یا PUVA که تولید ملانین را تحریک میکند.
پیوند سلولهای ملانوسیت: در موارد پیشرفته و پایدار.
کورتیکواستروئیدهای خوراکی یا داروهای سرکوب کننده ایمنی: در برخی موارد برای مهار التهاب و حمله ی سیستم ایمنی علیه سلولهای رنگدانه دار خود.
میکروپیگمنتیشن (خالکوبی پزشکی): برای پوشاندن لکهها، بهویژه در ناحیه لبها و دستها.
کرمهای پوشاننده: برای بهبود ظاهر پوست.
دپیگمانتاسیون کامل: در موارد شدید که بیمار تصمیم به یکنواخت کردن رنگ پوست میگیرد.
آیا لکههای ویتیلیگو ممکن است دوباره رنگ بگیرند یا درمان فقط برای بدتر نشدن ضایعات انجام می گیرد؟
در برخی موارد، مخصوصاً با درمانهای مناسب مانند نوردرمانی، داروهای موضعی یا پیوند ملانوسیتها، ممکن است رنگدانهسازی مجدداً اتفاق بیفتد. این روند اغلب از فولیکولهای مو شروع میشود. بنابراین در مناطق مودار مثل سر و صورت احتمال آن بیشتر و در مناطق بدون مو مثل نوک انگشتان احتمال آن کمتر است.
آیا ویتیلیگو خطرناک است؟
ویتیلیگو یک بیماری خوشخیم است و مستقیماً تهدیدی برای سلامتی جسمی ندارد، اما میتواند اثرات روانی شدیدی بر بیمار داشته باشد. برخی افراد دچار کاهش اعتمادبهنفس، اضطراب یا افسردگی میشوند. حمایت روانی و اجتماعی در کنار درمانهای پوستی اهمیت زیادی دارد.
ویتیلیگو مسری نیست و زندگی در کنار بیمار مبتلا به این بیماری باعث ابتلای شما به آن نمی شود.
عوامل تأثیرگذار بر پیشرفت بیماری کدام اند؟
استرس و فشارهای روانی: ممکن است باعث تحریک سیستم ایمنی و بدتر شدن بیماری شود.
آسیبهای پوستی (پدیده کوبنر): خراش، سوختگی یا بریدگی پوست ممکن است باعث ایجاد لکههای جدید شود.
قرار گرفتن در معرض نور خورشید: در برخی افراد ممکن است باعث گسترش بیماری شود، درحالیکه در برخی دیگر، آفتاب گرفتن ممکن است رنگدانهسازی را تقویت کند.
عدم تعادل سیستم ایمنی: بیماریهای خودایمنی مانند بیماری تیروئید (هاشیموتو یا گریوز) ممکن است پیشرفت ویتیلیگو را تحت تأثیر قرار دهند.
آیا تغذیه در ویتیلیگو نقش دارد؟
ویتیلیگو یک بیماری خودایمنی و چندعاملی است و تاکنون هیچ ماده غذایی یا دارویی مستقیماً بهعنوان علت آن شناخته نشده است. اما برخی غذاها و مواد مغذی ممکن است در کنترل بیماری یا جلوگیری از گسترش آن نقش داشته باشند. تغذیهی سالم میتواند از طریق تقویت سیستم ایمنی، کاهش استرس اکسیداتیو و بهبود عملکرد سلولهای پوستی مفید باشد.
مواد غذایی مفید برای ویتیلیگو
غذاهای سرشار از آنتیاکسیدانها (برای کاهش استرس اکسیداتیو که ممکن است به سلولهای ملانوسیت آسیب بزند):
میوههای رنگی مانند توتفرنگی، انار، بلوبری، پرتقال، انگور سیاه
سبزیجات مانند کلم بروکلی، اسفناج، هویج، چغندر
چای سبز (حاوی پلیفنولهای مفید برای پوست)
غذاهای سرشار از ویتامین B12 و فولیک اسید (ممکن است به کاهش سرعت بیماری کمک کنند):
جگر، ماهی، تخممرغ، لبنیات، عدس، اسفناج، آووکادو
مواد غذایی حاوی مس (عنصری که در تولید ملانین نقش دارد):
بادام هندی، دانه کنجد، قارچ، کاکائو، عدس، لوبیا قرمز
روی و ویتامین D (مهم برای سلامت ایمنی و پوست):
مغزها (گردو، بادام)، تخمه کدو، غذاهای دریایی، قارچ، زرده تخممرغ
مواد غذایی حاوی تیروزین (پیشساز ملانین):
گوشت، ماهی، سویا، تخممرغ، بادام، آووکادو، موز
مواد غذایی که بهتر است محدود شوند یا از آنها پرهیز شود
غذاهای حاوی گلوتن در برخی بیماران (بهویژه افرادی که بیماریهای خودایمنی دیگر دارند، ممکن است به گلوتن حساس باشند):
نان سفید، ماکارونی، شیرینیهای صنعتی، جو، گندم و چاودار
لبنیات پرچرب و محصولات فراوریشده (به دلیل اثر احتمالی در تحریک پاسخهای التهابی در برخی بیماران)
غذاهای فرآوریشده و پر از افزودنیهای شیمیایی
نوشابههای گازدار، فستفود، چیپس، سوسیس و کالباس
کافئین زیاد و الکل (ممکن است باعث افزایش استرس اکسیداتیو و تشدید بیماری در برخی افراد شود)
درحالیکه رژیم غذایی بهتنهایی باعث ویتیلیگو نمیشود، مصرف غذاهای سالم میتواند به بهبود وضعیت پوست و کاهش استرس اکسیداتیو کمک کند. بهطور کلی، رژیم مدیترانهای که شامل میوهها، سبزیجات، ماهی، روغن زیتون و مغزها است، انتخاب خوبی برای حمایت از بدن در برابر این بیماری محسوب میشود.
